Tytuł projektu: Badanie relacji między czynnikami przestrzennymi, a kurczeniem się miast średniej wielkości – porównanie miast niemieckich i polskich.
Nazwa konkursu:
NCN PRELUDUM 22 (Umowa nr UMO-2023/49/N/HS4/01001)
Czas trwania realizacji projektu:
1.03.2024 r. – 28.02.2025 r.
Wartość projektu:
69 998,00 PLN
Kierownik projektu:
mgr inż. arch. Ewa Szymczyk
Opiekun naukowy projektu:
dr hab. inż. arch. Kinga Racoń-Leja, prof. PK
Współpraca:
Prof. Dr.-Ing. Michael Peterek, Frankfurt FUAS
O projekcie:
Nadrzędnym celem projektu jest zbadanie relacji między czynnikami przestrzennymi a procesem kurczenia się miast średniej wielkości (20–100 tys. mieszkańców) w Polsce i Niemczech. Badania koncentrowały się na trzech skalach: (1) ogólnokrajowej typologii miast kurczących się w obu krajach, (2) relacji między ich położeniem MSCs a procesem kurczenia się, oraz (3) relacji między cechami formy przestrzennej miast a ich dynamiką demograficzną.
Badanie zostało zaplanowane jako empiryczna weryfikacja dwóch podstawowych pytań badawczych:
1. Czy istnieją podobieństwa w rozmieszczeniu przestrzennym miast kurczących się w Polsce i Niemczech?
2. Czy istnieją podobieństwa w formie przestrzennej tych miast?
Na potrzeby odpowiedzi sformułowano sześć pytań szczegółowych dotyczących rozkładu przestrzennego, relacji z metropoliami, dynamiki czasowej, kompaktowości formy przestrzennej oraz gęstości zaludnienia. Badania, przeprowadzone w czterech etapach, wymagały stworzenia skryptów obliczeniowych, użycia narzędzi GIS i IT. Współpraca interdyscyplinarna pomiędzy statystyką, matematyką, analizą danych oraz urbanistyką umożliwiła rozwinięcie nowych metod badawczych w analizie zjawiska urban shrinkage.
Wyniki:
W oparciu o analizy literatury, analizy danych statystycznych oraz przestrzennych wyniki podsumowano następująco:
– Badania wykazały, że w obu krajach położenie geograficzne jest silniejszym predyktorem trajektorii rozwojowej miast średniej wielkości niż odległość od dużych miast czy metropolii,
– W Niemczech bardziej istotna okazuje się pozycja miasta w regionalnej sieci, podczas gdy w Polsce silniej działa efekt „borrowed size” w bezpośrednim otoczeniu metropolii.
– W obu krajach widoczna jest przestrzenna koncentracja zarówno wzrostu, jak i kurczenia się miast, przy czym miasta kurczące się są znacznie liczniejsze. W Polsce rosnące miasta koncentrują się wokół wybranych metropolii, podczas gdy w Niemczech dominują całe rosnące regiony południowe. W obu krajach zidentyfikowano obszary z nakładaniem się wzrostu i kurczenia się, szczególnie w regionach postindustrialnych (np. Górny Śląsk, Zagłębie Ruhry).
– W Niemczech istnieje trwała ujemna korelacja między wskaźnikami kurczenia się a kompaktowością i gęstością zaludnienia – bardziej zwarte i funkcjonalnie spójne miasta są mniej podatne na depopulację.
– W Polsce zależność ta jest bardziej zmienna w czasie – pojawia się dodatnia korelacja między gęstością a kurczeniem się, co może wynikać z intensyfikacji odpływu ludności z gęsto zabudowanych dzielnic.
Wnioski:
Wyniki badań potwierdzają, że kurczenie się miast średniej wielkości nie ma charakteru przypadkowego ani jednorodnego – jest silnie uwarunkowane regionalnie, strukturalnie i instytucjonalnie. Kluczowe wnioski obejmują:
– Konieczność różnicowania strategii planistycznych przestrzennie – inne potrzeby mają miasta kurczące się wewnątrz metropolii, inne te na peryferiach,
– Potrzebę wzmacniania sieci średnich miast, co może zwiększyć ich odporność i ograniczyć koncentrację funkcji w kilku metropoliach,
– Znaczenie planowania przestrzennego opartego na formie urbanistycznej – inwestowanie w kompaktowość miasta i efektywne wykorzystanie przestrzeni miejskiej może łagodzić skutki kurczenia się,
– Konieczność kontynuowania badań nad miastami średniej wielkości celem lepszego zrozumienia adekwatnych narzędzi planowania dla danego typu miasta.